Dây Trung Tính Là Gì? Ký Hiệu, Công Dụng Và Cách Nhận Biết

Trong hệ thống điện dân dụng và công nghiệp, dây trung tính hay còn được là “dây nguội” là một phần không thể thiếu để đảm bảo dòng điện hoạt động ổn định và an toàn là trên hết. Tuy nhiên, liệu bạn đã hiểu rõ dây trung tính là gì?, cũng như cách nhận biết, công dụng và hướng xử lý khi xảy ra sự cố. Hãy tham khảo ngay bài viết dưới đây của Giải Pháp Đo Kiểm để biết câu trả lời chính xác. 

Dây Trung Tính Là Gì?

Dây trung tính được định nghĩa là một dây dẫn điện, có nhiệm vụ đóng kín mạch điện và đưa dòng điện xoay chiều từ thiết bị tiêu thụ điện về lại nguồn phát, ngược lại dây dây pha. Về lý thuyết, dòng điện này có cùng điện thế với đất (điện áp bằng 0) và không mang dòng điện nguy hiểm trong điều kiện hệ thống cân bằng hoàn hảo.

Tuy nhiên, trong thực tế sử dụng đặc biệt là lưới điện phức tạp, dây trung tính vẫn có thể mang điện (bao gồm điện áp và dòng điện) nhất định do sự mất cân bằng tải giữa các pha. Chính vì vậy, dây trung tính không thực sự an toàn cho nên khi làm việc, thao tác cần trang bị đầy đủ đồ bảo hộ, ngắt nguồn điện và không được chủ quan.

Dây Trung Tính Ký Hiệu Là Gì?

Trong các bản vẽ kỹ thuật hay sơ đồ mạch điện và trên các thiết bị điện, dây trung tính được quy ước ký hiệu bằng chữ N in hoa. Đây là chữ cái đầu của từ “Neutral” trong tiếng anh, được dịch là “Trung tính”. Để nhận biết có phải là dây trung tính không thường tại các vị trí đấu nối (terminal) xuất hiện các ký hiệu như L (dây pha), N (dây trung tính) và PE (dây tiếp địa). Ký hiệu dây trung tính giúp người dùng và thợ điện lắp đặt chính xác thiết bị điện.

Dây Trung Tính Có Tác Dụng Gì?

Dây trung tính được sinh ra để đảm nhiệm các nhiệm vụ quan trọng sau đây trong hệ thống truyền tải và phân phối điện:

1. Khép kín mạch điện: Dòng điện xoay chiều được cung cấp đến thiết bị điện (như bóng đèn, quạt) để hoạt động gồm có 2 chiều: chiều đi và chiều về. Dây trung tính cung cấp đường trở về, hoàn thiện một chu trình dòng điện khép kín, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
2. Tạo ra điện áp sử dụng: Điện áp được sinh ra giữa dây pha và dây trung tính trong mạng lưới điện phân phối chính là điện áp định mức cung cấp cho hộ gia đình.
3. Cân bằng điện áp: Đối với các hệ thống điện 3 pha 4 dây, dây trung tính còn đóng vai trò triêu tiêu lượng điện áp chênh lệch do tải không đồng đều giữa các pha, giữ trạng thái luôn cân bằng. Từ đó góp phần bảo vệ các thiết bị hoặc mạch điện tử bên trong không bị ảnh hưởng do các hiện tượng quá áp hoặc sụt áp.
4. Chống nhiễu: Cuối cùng, dây trung tính hỗ trợ giảm thiểu hiện tượng nhiễu điện từ tĩnh trong các thiết bị viễn thông, âm thanh và dữ liệu, giúp thiết bị hoạt động chính xác, ổn định hơn.

Dây Trung Tính Trong Điện 1 Pha Và Điện 3 Pha

Dây Trung Tính Màu Gì?

Theo quy ước của Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) áp dụng rộng rãi trên toàn Thế Giới, quy định màu sắc của dây trung tính là màu Xanh dương (Blue). Tuy nhiên, trên thực tế dây trung tính còn có những màu sắc khác như Trắng (White), Xám (Gray) và Đen (Black). Chính vì thế, bạn cần nắm được các màu sắc của dây trung tính hoặc để chắc chắn hãy kiểm tra lại bằng các thiết bị đo lường chuyên dụng (ampe kìm, đồng hồ vạn năng).

Cách Xác Định Dây Trung Tính

Có rất nhiều cách để xác định dây trung tính, trong đó cách nhận biết dễ dàng nhất là dựa vào ký hiệu/màu sắc của nó. Dây trung tính thường có ký hiệu chữ N hoặc vỏ bọc màu xanh dương (hoặc trắng, đen, xám). Ngoài ra, còn có 2 phương pháp cơ bản, chính xác  thường được các thợ điện sử dụng bao gồm:

• Dùng bút thử điện: Đây là cách kiểm tra trong dây dẫn có dòng điện hay không nhanh chóng và phổ biến nhất. Khi mũi bút thử điện chạm vào bề mặt lõi đồng, nếu đèn neon sáng (có điện áp) là dây pha, ngược lại đèn không sáng (điện áp bằng 0 hoặc rất thấp) là dây trung tính.
• Dùng đồng vạn năng hoặc ampe kìm: Sử dụng chức năng điện áp xoay chiều (AC) để xác định dây pha mang điện và dây trung tính không mang điện.

Phân Biệt Dây Trung Tính Và Dây Pha

Điểm khác biệt giữa dây pha và dây trung tính là gì? Điều này sẽ được giải thích chi tiết thông qua bảng tổng hợp tất các các đặc điểm của từng loại dây điện sau đây:

Phân Biệt Dây Trung Tính Và Dây Tiếp Địa

Hiện nay, có rất nhiều người nhầm lẫn giữa dây trung tính và dây tiếp địa, bởi vì giá trị điện áp đo được đều xấp xỉ bằng 0. Tuy nhiên, về bản chất và công dụng của hai loại dây điện này hoàn toàn khác biệt nhau, cụ thể:

Một Số Sự Cố Thường Gặp Với Dây Trung Tính

Trong quá trình vận hành và sử dụng hệ thống điện, sẽ không thể tránh khỏi một số sự cố, hư hỏng do tác động bên ngoài hoặc sử dụng chưa đúng cách. Đối với dây trung tính, dưới đây là một số sự cố thường gặp bạn cần lưu ý:

• Dây trung tính có điện: Nguyên nhân phổ biến là do dự mất cân bằng pha nghiêm trọng trong hệ thống 3 pha hoặc hiện tượng cảm ứng điện từ của các pha chạy song song. Lúc này, điện áp trên dây trung tính có thể tăng lên vài chục đến hàng trăm Volt.
• Bút thử điện sáng ở dây trung tính: Đây là dấu hiệu rõ nét nhất cho thấy hệ thống điện đang bị lỗi, có thể là đấu ngược dây pha và dây trung tính ở cầu dao tổng, hoặc dây trung tính đã bị đứt.
• Dây trung tính bị nóng: Đi kèm với lớp vỏ bọc cách điện đổi màu hoặc có mùi khét thường là do quá tải dòng điện.
• Dây trung tính bị đứt: Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự cố này như va đập, lão hóa tự nhiên, chuột, côn trùng cắn phá,…
• Dây N bị cháy tại terminal: Đây là nơi dễ sinh nhiệt lượng nhất do vặn ốc không chặt hoặc giãn nở nhiệt theo thời gian, làm tăng điện trở dẫn đến chảy nhựa và gây cháy nổ tủ điện.
• Dây trung tính có điện áp cao bất thường: Sự cố này liên quan trực tiếp đến cọc tiếp địa của trạm biến áp đã bị hỏng, đứt gãy hay giá trị điện trở nối đất quá cao.
• Điện áp giữa trung tính và đất lớn: Nếu giá trị điện áp N-PE đo được lớn hơn 10V nguy cơ cao là hệ thống xảy ra sụt áp hoặc hệ thống nối đất đang gặp vấn đề.

Những Lưu Ý An Toàn Khi Làm Việc Với Dây Trung Tính

Khi làm việc với dây trung tính, an toàn chính là yếu tố cần được đặt lên hàng đầu. Để đảm bảo an toàn cho chính bản thân và hệ thống điện đang sử dụng bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí dưới đây:

1. Không bao giờ mặc định dây trung tính là an toàn: Đây là sai lầm phổ biến nhất của đại đa số người dùng. Để chắc chắn dây trung tính an toàn, hãy sử dụng bút thử điện hoặc đồng hồ vạn năng để kiểm tra cả dây pha và dây trung tính trước khi thao tác.
2. Ngắt cầu dao tổng: Khi sửa chữa điện trong nhà máy, công nghiệp, bắt buộc phải ngắt cầu dao tổng để triệt tiêu tất cả các dòng điện có thể sinh ra, bao gồm dòng điện rò rỉ và điện áp cảm ứng trên dây N.
3. Trang bị đầy đủ đồ bảo hộ: Như găng tay cách điện, giày đế cao su và sử dụng dụng cụ sửa chữa được bọc cách điện an toàn.
4. Siết chặt các điểm đấu nối: Siết chặt ốc tại tất cả các điểm nối dây pha và dây trung tính trong ổ cắm, hộp kỹ thuật và tủ điện để tránh tình trạng mô-ve (phóng tia lửa điện) và sinh nhiệt. Lâu ngày sẽ gây cháy nổ nghiêm trọng.
5. Không dùng dây trung tính thay dây tiếp địa: Đây là nguyên tắc quan trọng trong thi công hệ thống tiếp địa. Trong trường hợp dây trung tính bị đứt, cũng không sinh ra hiện tượng rò rỉ gây giật điện.

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

Dưới đây là phần giải đáp các câu hỏi thường gặp của người dùng về chủ đề dây trung tính là dây gì, mời các bạn theo dõi:

Dây trung tính có điện không?

Như đã giới thiệu ở trên, về lý thuyết dây trung tính không mang điện áp do với đất. Tuy nhiên thực tế nó vẫn có khả năng dẫn dòng điện từ thiết bị trở về nguồn.

Dây trung tính có giật không?

Có thể, bởi vì nếu dây trung tính bị đứt thì bên trong dây dẫn sẽ mang điện thế của dây nóng. Lúc này, nếu bạn chạm vào chắc chắn sẽ bị giật điện, nghiêm trọng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng của con người.

Vì sao dây trung tính bị nóng hoặc có điện?

Nguyên nhân chính là do dòng điện vượt quá tiết diện cho phép, làm một phần nhiệt năng chuyển đổi thành nhiệt năng. Đây là nguyên lý cơ bản của dòng điện.

Tổng kết, hy vọng thông qua bài viết dây trung tính là gì trên đây đã giúp quý bạn đọc hiểu rõ hơn về loại dây dẫn này. Nếu bạn muốn biết rõ hơn về cách đo dòng điện chuẩn xác, cũng như lựa chọn được thiết bị đo kiểm điện phù hợp, đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng. Đừng ngần ngại liên hệ ngay với Giải Pháp Đo Kiểm ngay hôm nay để được tư vấn và sở hữu các giải pháp đo lường chính hãng, chất lượng cao đến từ những thương hiệu hàng đầu trên Thế Giới mà mức giá vô cùng cạnh tranh.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

CÔNG TY CỔ PHẦN GIẢI PHÁP ĐO KIỂM

• Địa chỉ: 1/5 Đường An Nhơn, Phường 17, Quận Gò Vấp, TP HCM
• Hotline: 0901.668.234
• Email: sales@giaiphapdokiem.vn
• Website: www.giaiphapdokiem.vn
• Facebook: https://www.facebook.com/giaiphapdokiem