Cách Kiểm Tra SCR Bằng Đồng Hồ Vạn Năng Chi Tiết & Chính Xác

SCR (Silicon Controlled Rectifier) là một linh kiện bán dẫn công suất quan trọng trong các mạch chỉnh lưu, điều khiển công suất, bộ nguồn,… Khi linh kiện này gặp sự cố hoặc hư hỏng sẽ dẫn đến thiết bị không hoạt động, cháy cầu chì, mất điều khiển hoặc hoạt động chập chờn. Chính vì vậy, để thiết bị, hệ thống điện hoạt động ổn định, hiệu quả lâu dài việc biết cách kiểm tra SCR bằng đồng hồ vạn năng nhanh chóng, chính xác, tiện lợi là yêu cầu không thể thiếu. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết dưới đây!

SCR (Thyristor) Là Gì? Cấu Tạo Và Chân Kết Nối

Nếu linh kiện bán dẫn Triac được sử dụng phổ biến trong các mạch điện xoay chiều để điều khiển dòng AC, thì ngược lại linh kiện SCR được thiết kế chuyên dụng để điều khiển dòng điện một chiều. Linh kiện này thường được sử dụng phổ biến trong các mạch chỉnh lưu, cho phép vận hành các thiết bị điện như máy giặt, máy lạnh, biến tần,… theo ý muốn. SCR có cấu tạo bao gồm 4 lớp bán dẫn P-N ghép nối tiếp xen kẽ với nhau (P-N-P-N) với ba chân tiếp giáp:

• Chân A (Anode): Thường được bố trí ở bên phải để làm cực dương và nhận dòng vào.
• Chân K (Cathode): Nằm ở bên trái, làm cực âm và cho phép dòng điện đi ra.
• Chân G (Gate): Luôn luôn ở giữa chân A và K, là cổng điều khiển trực tiếp được kích hoạt bằng xung điện nhỏ (thường từ 1-50mA).

Với cấu tạo nêu trên, nguyên lý hoạt động của SCR được chia thành 2 trạng thái, bao gồm:

1. Trạng thái đóng: Khi không có dòng điện được truyền đến chân G, SCR tự động chặn dòng điện lưu thông từ A-K.
2. Trạng thái dẫn: Kho có xung dương (dòng điện dương) truyền đến chân G, kích hoạt SCR dẫn dòng như diode và duy trì liên tục cho đến khi dòng < dòng giữa.

SCR chỉ cho phép dẫn dòng dương, nếu là dòng phân cực ngược (K dương, A âm) thì nó kích hoạt trạng thái đóng. Chính vì vậy, khi lựa chọn linh kiện bán dẫn điều khiển cho mạch điện, cần hết sức cẩn trọng và chọn lựa kỹ lưỡng để tránh trường hợp bị đánh thủng.

Xem thêm: Cách Kiểm Tra Triac Bằng Đồng Hồ Vạn Năng Nhanh Chóng, Chính Xác

Chuẩn Bị Dụng Cụ Kiểm Tra SCR

Trước khi bắt đầu thực hiện cách kiểm tra Thyristor bằng đồng hồ vạn năng chính xác và đảm bảo an toàn điện là trên hết, bạn cần chuẩn bị trước các thiết bị và dụng cụ cần thiết dưới đây:

• Đồng hồ vạn năng: Chọn đồng hồ vạn năng kim (Hioki 3030-10, Kyoritsu 1109S) hoặc đồng hồ vạn năng số (Hioki DT4256, Fluke 17B Max) có đầy đủ các chức năng kiểm tra điện trở (Ω), diode và đo thông mạch.
• Linh kiện SCR cần kiểm tra: Nên tháo linh kiện ra khỏi mạch điện trước khi đo để tránh bị nhiễu tín hiệu từ các linh kiện điện tử khác trên mạch điện.
• Dụng cụ hỗ trợ: Bao gồm tua vít, kẹp để tháo SCR, dây nối, găng tay cách điện,…

Lưu ý, nên chọn loại đồng hồ vạn năng có chất lượng cao như của thương hiệu Hioki/Kyoritsu/Fluke/Sanva, vì chúng có độ chính xác cao lên đến ±0.9%, đo điện trở tối đa 40MΩ và có thể kiểm tra diode chính xác dòng điện <0.5mA. Kiểm tra tình trạng và dung lượng pin còn lại của đồng hồ, để đảm bảo đủ năng lượng cung cấp cho SCR.

Hướng Dẫn Cách Kiểm Tra SCR Bằng Đồng Hồ Vạn Năng Từng Bước

Cách kiểm tra Thyristor sống hay chết bằng đồng hồ vạn năng được mô phỏng thông qua quá trình kích hoạt cổng G, để xác định trạng thái của SCR (nếu A-G dẫn thuận khi kích và chặn khi ngắt → Tốt). Ngoài ra, cách đo này còn giúp xác định được nguyên nhân khiến SCR bị hỏng do rò hoặc hoặc đứt dây. Các bước thực hiện chi tiết bao gồm:

1. Xác định đúng thứ tự chân của SCR: Nhìn vào mặt trước của SCR, thông thường thứ tự các chân từ trái sang phải là K→G→A. Để chắc chắn 100%, bạn nên dựa trên datasheet được công bố của chính linh kiện đó để xác định A (Anode), K (Cathode), G (Gate).
2. Chọn thang đo phù hợp: Chọn thang đo ×1Ω hoặc 200-600Ω. Cắm dây đo màu đen vào cổng COM, dây đo màu đỏ vào cổng V/Ω trên đồng hồ vạn năng.
3. Đo thuận chiều A-K: Đặt đầu còn lại của que đo đỏ vào chân A, đầu còn lại đặt vào chân K. Sau đó đảo chiều K-A. Nếu kết quả đo được đều báo OL (vô cực) → Tốt.
4. Kích đo dẫn G-A: Chập 2 chân G và A bằng dây nối đã chuẩn bị trước, sau đó đo điện trở từ A đến K. Nếu kết quả hiển thị từ 10-50Ω → Tốt.
5. Kiểm tra duy trì (Ngắt chập chân G): Tháo dây nối và tiếp tục đo điện trở giữa chân G và A, nếu kết quả trở về OL → Tốt.
6. Kiểm tra rò ngược K-A: Vì SCR không cho phép dòng điện chạy từ cổng K đến cổng A, chính vì thế kết quả đo điện trở ngược từ K-A phải luôn vô cực → Tốt, ngược lại nếu kim nhảy hoặc xuất hiện giá trị điện trở thấp, rất có thể SCR đang bị rò rỉ.
7. Kiểm tra riêng cổng G: Đo điện áp từ cổng G đến một trong hai cổng còn lại mà kết quả thu được đúng như giá trị ban đầu của SCR (thường từ vài kΩ đến MΩ), báo hiệu rằng linh kiện hoạt động bình thường, không bị ngắn mạch.

Cách Nhận Biết SCR Tốt Hay Hỏng Qua Kết Quả Đo

Để có thể nhận biết chính xác SCR còn tốt hay bị hỏng dựa trên kết quả kiểm tra bằng đồng hồ vạn năng, bạn cần dựa trên bảng tổng hợp kết quả đo SCR chuẩn dưới đây:

Cách Kiểm Tra SCR Trên Mainboard/Mạch

Trong một số trường hợp không yêu cầu độ chính xác tuyệt đối hoặc không thể tháo mạch điện, bạn có thể tham khảo ngay cách kiểm tra SCR bằng đồng hồ vạn năng trực tiếp trên mạch điện dưới đây:

• Bước 1: Ngắt nguồn điện, rút phích cắm và xả hết tụ điện của SCR bằng thang đo điện trở 1kΩ để tránh nguy cơ bị giật điện trong quá trình thực hiện.
• Bước 2: Đo điện trở A-K.
• Bước 3: Đo kích G-A và A-K.
• Bước 4: Kiểm tra rò bao gồm K-A và G-K.
• Bước 5: Lặp lại nhiều lần để thu được kết quả đo chính xác nhất.

Dưới đây là bảng kết quả cách kiểm tra SCR bằng đồng hồ vạn năng theo phương pháp đo rời, bạn có thể tra cứu:

Lưu Ý Khi Kiểm Tra SCR Bằng Đồng Hồ Vạn Năng

Khi thực hiện cách kiểm tra SCR bằng đồng hồ vạn năng, trước hết bạn cần lưu ý chọn đúng thang đo ×1Ω để kết quả thu được không bị sai lệch quá nhiều. Bên cạnh đó, luôn tháo linh kiện ra khỏi mạch điện để loại bỏ nhiễu điện từ từ diode hay các tụ mắc song song. Và xả hết dòng điện còn dư trong tụ trước khi đo nhằm đảm bảo an toàn cho quá trình làm việc là trên hết. Bên cạnh những lưu ý cơ bản trên đây, bạn cần hết sức lưu ý trong quá trình lựa chọn thiết bị đo lường và thao tác đúng kỹ thuật:

1. Đồng hồ vạn năng: Ưu tiên đồng hồ vạn năng có độ nhạy cao để phù hợp với trường hợp thay đổi đột ngột và tận dụng chế độ đo diode với dòng <0.5mA.
2. Kỹ thuật kích chân G: Sử dụng dây nối dẫn điện tốt hoặc tua vít cách điện để chập chân A và G, lưu ý tránh gập chân K-G vì sẽ gây hỏng linh kiện.
3. Môi trường làm việc: Nên kiểm tra SCR bằng đồng hồ vạn năng trong môi trường có nhiệt độ phòng (<50°C) và nhớ luôn giữ cho bề mặt linh kiện luôn khô ráo, tránh rung động trong quá trình thao tác.
4. Nếu phát hiện kết quả bất thường: Cần rút dây đo và kiểm tra tổng thể trước khi thực hiện lại.
5. Tuyệt đối không đo SCR đang nóng hoặc trên mạch sống: Lúc này dòng điện còn khá cao, có thể dẫn đến nguy hiểm cho người thực hiện.

Một Số Lỗi Thường Gặp & Cách Khắc Phục

Dưới đây là một số lỗi thường gặp mà bạn cần tránh và cách khắc phục hiệu quả để quá trình kiểm tra SCR được diễn ra nhanh chóng, an toàn. Đồng thời, mang đến kết quả đo chính xác như mong đợi.

• Lỗi rò điện: Nguyên nhân là do đo A-K thấp cả chiều không kích, dẫn đến máy không hoạt động, báo lỗi motor. Cách khắc phục là đo theo hướng dẫn ở trên và thay mới nếu bị rò điện nặng.
• Lỗi đứt mạch: Đây là dấu hiệu cho thấy SCR đã hỏng hoàn toàn, dù đã kích. Cách khắc phục là kiểm tra lại mạch điện và chân G, nếu vẫn không dẫn nên thay linh kiện mới, tránh cố sửa chữa dẫn đến hư hỏng nặng hơn.

So Sánh Kiểm Tra SCR Bằng Đồng Hồ Số Và Đồng Hồ Kim

Hiện nay trên thị trường có 2 loại đồng hồ vạn năng là đồng hồ vạn năng điện tử và kim, cả hai loại này đều có thể kiểm tra SCR chính xác, hiệu quả. Tuy nhiên, đồng hồ kim chiếm ưu thế vượt trội hơn khi kiểm tra SCR, vì sở hữu kim chỉ dịch chuyển rõ ràng, giúp người dùng dàng phát hiện được sự kích hoạt Gate và tự tắt. Trong khi đó, đồng hồ số hiển thị kết quả đo đột ngột, không thể nhìn thấy quá trình thay đổi thực tế, nhưng có độ chính xác đáng tin cậy và đa chức năng.

Vậy, khi nào nên lựa chọn đồng hồ vạn năng kim và số để kiểm tra SCR?

• Ưu tiên đồng hồ kim: Phù hợp với ứng dụng kiểm tra SCR sống hay chết nhanh trên mạch điện, quan sát duy trì dẫn.
• Ưu tiên đồng hồ số: Lựa chọn lý tưởng cho yêu cầu kiểm tra SCR có độ chính xác cao, điện trở thấp, test diode Gate và môi trường làm việc công nghiệp.

Khi Nào Nên Thay SCR Thay Vì Tiếp Tục Kiểm Tra

Trong trường hợp kết quả kiểm tra SCR bằng đồng hồ vạn năng không khả quan (rò điện hay đứt mạch), việc thay thế linh kiện SCR mới là điều cần thiết và tối ưu nhất. Bởi vì, nếu cố kiểm tra lặp lại sẽ gây mất thời gian và có thể dẫn đến những rủi ro hư hỏng nặng hơn cho toàn bộ mạch điện. Tuy nhiên, khi thay mới bạn cũng cần lưu ý lựa chọn loại phù hợp với SCR đang sử dụng, tránh lựa chọn loại quá nhỏ hoặc quá lớn sẽ dẫn đến mạch điện bị xung đột, giảm hiệu suất hoạt động của thiết bị.

Một số trường hợp nên thay SCR mới thay vì tiếp tục kiểm tra bao gồm:

• Máy giặt không vắt motor kêu rè
• Máy lạnh nén không khởi động
• SCR nóng khét, cháy đen

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về cách kiểm tra SCR bằng đồng hồ vạn năng, hãy cùng tìm hiểu thêm:

Đồng hồ vạn năng nào tốt để kiểm tra SCR?

Đồng hồ vạn năng Hioki, Kyoritsu , Fluke và UNI-T là những thương hiệu được ưa chuộng hàng đầu trên thị trường nhờ có độ nhạy cao, từ đó giúp người dùng có thể dễ dàng quan sát quá trình kích Gate SCR nhảy rõ ràng. Bên cạnh đó, những sản phẩm tiêu biểu dưới đây còn đem đến độ chính xác cao cho các phép đo kiểm diode và điện trở thấp:

Thiết Bị Đo Điện Đa Năng Bỏ Túi Hioki 3244-60

792,000₫

Đồng Hồ Đo Điện Đa Năng SANWA CD800A

Liên hệ

Đồng Hồ Đa Năng Kyoritsu 1009

1,240,000₫

Thiết Bị Đo Điện Đa Năng Hioki DT4256

3,670,000₫

Đồng Hồ Đa Năng Kyoritsu 1109S

1,460,000₫

Đồng hồ vạn năng FLUKE 17B Max

4,000,000₫

Thiết Bị Đo Điện Đa Năng Hioki 3030-10

1,380,000₫

Đồng Hồ Đo Đa Năng Fluke 289

19,970,000₫

Đồng Hồ Đo Đa Năng Fluke 179

10,700,000₫

Đồng hồ đo đa năng Fluke 87V

12,000,000₫

SCR chết có đo được không?

Câu trả lời là CÓ, đồng hồ vạn năng có thể kiểm tra SCR sống hay chết bằng chức năng kiểm tra rò cả hai chiều không kích giữa cổng A và, chập G-A và ngắn mạch giữa chân G và K.

Phân biệt SCR với TRIAC?

Điểm khác biệt cơ bản giữa hai linh kiện SCR với TRIAC là khả năng dẫn dòng khác nhau, SCR dẫn dòng điện một chiều còn TRIAC dẫn dòng điện 2 chiều. Chính vì thế, nếu lắp sai mạch điện, cả hai linh kiện này đều không thể hoạt động.

Tóm lại, với chỉ các thao tác cơ bản trên đây là bạn có thể hoàn toàn thực hiện cách kiểm tra SCR bằng đồng hồ vạn năng ngay tại nhà chính xác và đảm bảo an toàn. Hy vọng bài viết trên đây của Giải Pháp Đo Kiểm đã giúp bạn hiểu rõ và tự tin khi đo kiểm SCR trong thực tế. Ngoài ra, nếu bạn muốn sở hữu đồng hồ vạn năng đo điện chính hãng, chất lượng cao, đừng quên liên hệ trực tiếp với chúng tôi để được tư vấn lựa chọn sản phẩm phù hợp hoàn toàn miễn phí.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

CÔNG TY CỔ PHẦN GIẢI PHÁP ĐO KIỂM

• Địa chỉ: 1/5 Đường An Nhơn, Phường 17, Quận Gò Vấp, TP HCM
• Hotline: 0901.668.234
• Email: [email protected]
• Website: www.giaiphapdokiem.vn
• Facebook: https://www.facebook.com/giaiphapdokiem